بهترین نرم افزارهای فرمت بندی کتاب + معرفی قالب خروجی ایبوک ها

فرمت بندی (Formatting) کتاب برای چاپ یا انتشار ایبوک و یا قالب بندی نسخ خطی برای ویراستاران بسیار مهم است و نمی‌توان آن را نادیده گرفت. در صورتیکه یک محصول ادبی به صورت نامناسب قالب بندی شود؛ غیر حرفه‌ای به نظر می‌آید و چنین موردی ممکن است حتی باعث رد آن و یا نارضایتی خوانندگان گردد. شاید این حرف در ابتدا اغراق آمیز به نظر برسد؛ اما اشتباهات در قالب بندی کتاب، توجه خواننده را از مضمون اصلی کتاب دور می‌کند و سبب می‌گردد تا خوانندگان آنطور که باید و شاید به اثری که شما خود را وقف آن کرده‌اید، توجه نشان ندهند.

پس اجازه ندهید فرمت بندی کتاب، مانع بیان مناسب داستان باشکوه شما شود و بدانید که این فرآیند بخشی جدایی ناپذیر از بازاریابی یک نوشته خوب است. بنابراین شایسته است از بهترین ابزارهای موجود برای انجام این فرآیند بهره بگیرید. در این راستا شبکه مترجمین راستین پس از بررسی کامل موضوع، 6 مورد از بهترین ابزارهای قالب بندی کتاب و ایبوک را معرفی می‌نماید و توضیح می‌دهد که مناسب‌ترین فرمت خروجی برای آنها کدام است. در واقع این راهنمای جامع کمک خواهد کرد تا در این زمینه چشم بسته عمل نکنید و بدون از دست دادن زمان به بهترین نتیجه برسید.

 

قالب بندی کتاب چیست؟

به نحوه وارد کردن خطوط پایانی (Line Breaks)، فاصله بندها (Paragraph Breaks)، سبک حروف نوشته‌ها، فاصله‌ها، تورفتگی‌های متون و علائم نگارشی اشاره دارد. این فرآیند جزئی جدایی ناپذیر از روند انتشار موفق یک کتاب پرفروش است. در مقابل قالب بندی غیر منسجم، زمینه ساز نقدهای منفی است و منجر به ریزش خوانندگان آتی می‌شود.

ممکن است بخواهید برای انتشار رمان خود از یک نرم افزار قالب بندی کتاب استفاده کنید و یا شاید ترجیح دهید از خدمات یک موسسه حرفه‌ای در این زمینه کمک بگیرید. اما اگر تمایل داشته باشید به تنهایی این کار را انجام دهید؛ احتمال دارد برخی از موارد مانند شماره صفحه در صفحات خالی، درج سرتیتر در دیباچه فصل‌ها یا حاشیه متون را از یاد ببرید.

 

مقایسه قالب بندی کتاب با فرمت بندی دست نوشته

در واقع اولی معمولاً توسط یک طراح حرفه‌ای یا نویسنده خود ناشر (Self-Publishing Author) انجام می‌گیرد. کتابی که برای چاپ نهایی به فرمت خاص درمی‌آید؛ باید حرفه‌ای، تمیز و بدون عوامل مزاحم باشد. اگر اثر ظاهری تخصصی نداشته باشد؛ مستعد دریافت نقدهای مخرب است. قطع صفحه در صورت شروع فصل جدید، وجود یک فاصله بعد از پایان جمله، و نقطه گذاری صحیح نقل قول‌ها بخشی از یک قالب حرفه‌ای هستند.

قالب بندی دست نوشته (Manuscript Formatting) به منظور ارائه آن به ویراستاران، تصویرگران و مصححین صورت می‌پذیرد. اگر مواردی مانند فونت، فاصله بین خطوط، حاشیه‌ها و تورفتگی‌های نوشته غیر حرفه‌ای به نظر بیایند؛ به احتمال زیاد عوامل مذکور حاضر نخواهند شد با شما همکاری کنند. در حقیقت آنها نمی‌توانند درباره اثرتان نظر بدهند؛ زیرا قالب بندی نامناسب، تمرکزشان را از بین می‌برد.

 

بهترین نرم افزارها برای قالب بندی کتاب و ایبوک

هر چند نرم افزارهای زیادی برای فرمت بندی ایبوک وجود دارند؛ اما همه آنها شبیه هم نیستند و هر کدام کاربردهایی دارند. ما در این بخش می‌خواهیم فقط در مورد بهترین آنها صحبت کنیم. در حقیقت 6 ابزار قالب بندی زیر هر آنچه که در این زمینه نیاز دارید را به شما ارائه می‌دهند. پس با مطالعه نکات زیر، بهترین را انتخاب نمایید.

 

1. Atticus

Atticusدر حال حاضر بهترین ابزار قالب بندی موجود در بازار است که ترکیبی از بهترین بخش‌های Vellum، Google Docs و Scrivener است و می‌تواند کتاب های الکترونیکی و چاپی را به شکل زیبایی فرمت بندی نماید. در کل متخصصین این حوزه، نرم افزار Atticus را به Vellum ترجیح می‌دهند؛ زیرا هم قیمت پایین‌تری دارد و هم ویژگی‌های آتی آن، قطعاً این برنامه را به بهترین ابزار همه کاره برای نویسندگان تبدیل می‌کند.

نرم افزار Atticus واقعاً هیچ نقطه ضعفی ندارد؛ فقط تمام قابلیت‌هاش بلافاصله بعد از عرضه در دسترس نیستند. در واقع این ابزار هر کاریکه Vellum انجام می‌دهد را به شکلی بهتر به انجام می‌رساند. واژه پرداز (Word Processor) آن نیز یکی از بزرگترین مزیت‌هایش است؛ زیرا به خاطر جامعیتی که دارد، قادر است تمام نیازهای نوشتاریتان را برآورده کرده و سبک‌های مختلفی را در اختیار شما قرار دهد. در مجموع Atticus دارای مزایای بصری و گزینه‌های نوآورانه قالب بندی زیر است:

  • بسیار مقرون به صرفه‌تر از جایگزین‌های اصلی و پیشرو خود است؛
  • در تمام سیستم عامل‌های ممکن در دسترس می‌باشد؛
  • استفاده از آن آسان است و نیازی به هزینه اشتراک ندارد؛
  • از تمام ویژگی‌های برنامه Vellum پشتیبانی می‌کند و قطعاً در آینده به ویژگی‌های بیشتری مجهز می‌شود؛
  • قابلیت ساخت تم‌های پویا را دارد؛
  • هم به عنوان یک نرم افزار قالب بندی و هم به عنوان یک نرم افزار واژه پرداز کاربرد دارد؛
  • از پشتیبانی یک تیم متخصص برخوردار است.

 

2. Vellum

Vellumیک ابزار فوق‌العاده فرمت بندی کتاب است؛ هر چند که قیمت بالایی دارد. این نرم افزار برای نوشتن متون داستانی و غیرداستانی بسیار مناسب است؛ اما قابلیت قالب بندی ایبوک جزء برترین ویژگی آن محسوب می‌شود. این ابزار یک سر و گردن بالاتر از سایر رقبایش است؛ هر چند در مقایسه با Atticus کم می‌آورد. با این حال اگر قصد دارید اولین رمان خود را منتشر کنید، Vellum برایتان چندان مناسب نیست؛ زیرا روند یادگیری کار با این نرم افزار زمانبر است.

Vellum برای رایانه‌های Mac قابل دسترس است و برای رایانه‌های مبتنی بر ویندوز یا تلفن‌های همراه خیلی خوب عمل نمی‌کند. واژه پرداز این نرم افزار در دوره آزمایشی استفاده به صورت نامحدود قابل دسترس است. اما اگر بخواهید آثار خود را برای انتشار قالب بندی کنید؛ باید نسخه کامل ابزار مذکور را خریداری نمایید. در کل مزایای نوآورانه زیر توسط Vellum ارائه می‌گردد:

  • سبک‌های نگارشی آماده حرفه‌ای (که ظاهر زیبایی دارند)؛
  • امکان دسترسی مستقیم به گزینه‌های قالب بندی قابل شخصی سازی؛
  • مجهز به حالت پیش نمایش همه کاره؛
  • فرمت بندی نسخه‌های چاپی؛
  • فاقد هزینه اشتراک؛
  •  قابلیت اضافه کردن عنوان و داده‌های اضافی؛
  • امکان ایجاد مجموعه‌های کادری؛
  • قابلیت تالیف و آپلود راحت نوشته‌ها؛
  • امکان استفاده نامحدود برای قالب بندی مجموعه‌های مختلف.

 

3. Kindle Create

Kindle Createهمانند سایر نرم افزارهای قالب بندی کتاب، امکان ایجاد محتوا قبل از نیاز به فرمت بندی و انتشار را به شما می‌دهد. در ضمن باید توجه داشته باشید که Kindle Create یک ابزار ضروری در بازار کتاب های الکترونیک آمازون محسوب می‌شود. با این حال آمازون خاطر نشان می‌کند که نرم افزار Kindle Create برای کتاب‌هایی که دارای تصاویر، جداول، پانوشت ‌ها، پی نوشت ها یا فونت‌های سفارشی سازی شده هستند، مناسب نیست. اما Kindle Create برای رمان‌ها و مقالات ساده یک ابزار عالی است؛ زیرا دستیابی به موارد زیر را برای شما مهیا می‌کند:

  • قالب بندی نسخه خطی؛
  • سفارشی سازی سرتیترها و پاورقی‌ها؛
  • تهیه فهرست مطالب نوشته؛
  • شماره گذاری صفحات نوشته؛
  • ارائه تم بصری به ایبوک؛
  • مشاهده پیش نمایش ایبوک همانگونه که در تبلت، تلفن همراه یا دیگر دستگاه‌ها به نمایش درمی‌آید؛
  • مجهز به قالب های آماده برای انتشار کتاب های الکترونیکی یا چاپی.

با وجود همه این موارد، اگر قصد انتشار کتاب از طریق انتشارات کیندل را دارید؛ بهتر است همچنان از نرم افزار Kindle Create استفاده کنید. در این برنامه قادر خواهید بود تا ایبوک خود را ویرایش کرده و پیش نمایش آن را مورد بررسی قرار دهید؛ در این صورت بهترین تجربه خوانش را برای خوانندگان خود (خصوصاً دارندگان Kindle) فراهم خواهید آورد.

 

4. مایکروسافت ورد

استانداردی طلایی برای واژه پردازها به شمار می‌آید و اکثر کسب و کارها از آن استفاده می‌کنند. هر چند متخصصین برنامه Word را برای نوشتن کتاب توصیه نمی‌کنند؛ اما وقتی حرف از قالب بندی، صدور و انتشار به میان می‌آید، این برنامه طرفداران زیادی دارد و به شدت کاربرپسند است. فرمت بندی رمان با Word ساده است؛ این حرف را نمی‌توان به راحتی در مورد سایر ابزارهای این حوزه بیان نمود.

برای قالب بندی دست نوشته حتماً باید محیط برنامه را بر روی فاصله یک سطر در میان تنظیم کنید. در ضمن بهتر است از فونت‌های فارسی بهره بگیرید. جهت قالب بندی کتاب باید به بخش Page Layout بروید و در بخش Size، اندازه صفحات را تعیین نمایید. در بخش Margins نیز می‌توانید حاشیه‌های بالا، پایین، چپ و راست متن را تغییر دهید. علاوه بر اینها، مایکروسافت ورد دارای چندین فرمت نگارشی است که از قبل در آن موجود هستند.

 

مزایا معایب
اکثر مردم بی آنکه بدانند به این برنامه دسترسی دارند. فقط برای ایبوک ها مناسب است.
گزینه‌های طراحی رایگان بیشتری نسبت به برنامه‌های دیگر دارد. گزینه‌های طراحی آن محدود است.
به احتمال زیاد با ابزارها و گزینه‌های قالب بندی آن آشنا هستید. برای فرمت بندی کتاب در نظر گرفته نشده است.
برخی دیگر از ابزارهای معرفی شده در این مطلب، نیازمند آپلود فایل‌هایی با فرمت Docx هستند. محصول نهایی قالب بندی شده با این نرم افزار، ظاهری چندان حرفه‌ای ندارد.

 

5. Scrivener

Scrivenerبهترین نرم افزار کتاب نویسی است که سالهاست مورد استفاده قرار می‌گیرد. اسکریونر (Scrivener) محاسن زیادی دارد که از آن جمله می‌توان به قالب‌های آماده، حالت ترکیبی منسجم، تاکید بر سازماندهی و قابل مشاهده بودن تمام فایل‌های تحقیقاتی در یک پنجره اشاره کرد. علاوه بر این در نوار کناری موسوم به Binder قادر خواهید بود تا عنوان فصل‌ها، بخش‌ها و قسمت‌های جداگانه، جلد و موارد دیگر را آپلود کنید. وقتی از Binder بیرون می‌آیید، و کار خودتان را مرتب می‌کنید و در پنجره Compile قرار می‌گیرید؛ واقعاً احساس می‌کنید که یک طراح حرفه‌ای کتاب هستید.

تابع کامپایل Scrivener که در آن می‌توان دست نوشته یا محصول نهایی خود را به فرمت‌های EPUB ،MOBI ،PDF یا DOCX درآورد؛ دارای منحنی یادگیری (Learning Curve) با شیب تندی است. با این حال آموزش‌های ویدئویی رایگان و کلاس‌های زیادی جهت یادگیری آن وجود دارد. استفاده از نرم افزار Scrivener برای قالب بندی کتاب دارای 7 مزیت زیر است:

  • وقتی پروژه‌ای را آغاز می‌نمایید؛ در ادامه مسیر با فرمت‌های مفید زیادی مواجه می‌گردید که به شما در قالب بندی نوشته‌تان کمک می‌‌کنند.
  • به یک محیط فرمت بندی پیش فرض کاربردی دسترسی خواهید داشت.
  • گزینه‌های قالب بندی قابل سفارشی سازی برای تمام بخش‌ها و سرتیترها در دسترس هستند.
  • امکان دسترسی به فوترها و هدرهای همه کاره فراهم است.
  • کاربر در هنگام کار با این برنامه کاملاً بر سکشن بندی و قطع صفحات (پیج بریک ها) کنترل دارد.
  • شرایط الحاق اطلاعات اضافی، پیش گفتار و مواردی مانند واژه نامه یا کتاب نامه به متن اصلی مهیا شده است.
  • امکان کامپایل یا خروجی گرفتن به فرمت‌های EPUB ،MOBI ،PDF ،DOCX ،RTF ،TXT و حتی HTML وجود دارد.

 

6. Reedsy

Reedsyدر وب سایت این ابزار آمده که ویرایشگر کتاب ریدسی (Reedsy Book Editor) براساس نظرات متخصصان طراحی کتاب ساخته شده است و به گونه‌ای ایجاد گردیده که با استانداردهای بالای این صنعت مطابقت داشته باشد. برنامه Reedsy رایگان و مبتنی بر مرورگر است و یادگیری آن نیز آسان می‌باشد. همچنین به صورت خودکار فونت، اندازه و فاصله نوشته‌هایتان را با توجه به الگوی مد نظر انتخاب می کند. البته می‌توانید یک قسمت را هایلایت کرده و در صورت نیاز ویژگی‌های آن را تغییر دهید.

این برنامه نیز مشکلی مانند گوگل داکس دارد؛ زیرا قالب دهنده کتاب Reedsy تنها روی یک مرورگر وب کار می‌کند. در این صورت اگر اتصال اینترنت شما با مشکل مواجه گردد و یا اینکه سرعت پردازشگرتان نامناسب باشد؛ با مشکل روبه‌رو می‌شوید. برخی از مزایای استفاده از Reedsy برای قالب بندی کتاب یا دست نوشته عبارتند از:

  • این برنامه حاوی فرمت‌های آماده با ظاهری حرفه‌ای است.
  • با پلتفرم‌های آمازون کیندل بوک استور (Amazon Kindle Bookstore)، کوبو استور (Kobo Store)، اپل ایبوکس استور (Apple iBooks Store) و لولو (Lulu) سازگار است.
  •  قابلیت ارائه خروجی فایل به فرمت‌های EPUB ،MOBI و PDF را دارد.
  • کاملاً رایگان است.
  • نیازی به مهارت‌های طراحی ندارد.
  • به راحتی می‌توان فایل‌های قالب بندی شده با آن را در فضای ابری و در دستگاه‌های متعدد ذخیره کرد.

 

سایر ابزارهای قالب بندی

در حال حاضر 6 ابزار فوق، بهترین نرم افزارهای قالب بندی کتاب هستند. اما برنامه‌های دیگری نیز وجود دارند؛ از جمله:

  • ادوبی این ‌دیزاین (Adobe InDesign) یک استاندارد صنعتی برای برنامه‌های قالب بندی حرفه‌ای است. این برنامه دارای مجموعه گسترده‌ای از امکانات و ویژگی‌های مختلف است که باید توسط افرادیکه به دنبال صفحه آرایی یا قالب بندی متون هستند، خریداری شود.
  • کالیبر (Calibre) یک ابزار عالی برای ویرایش، تبدیل و فرمت دست نوشته‌هاست. این نرم افزار رایگان و منبع باز بوده و برای خروجی گرفتن از فایل‌ها بسیار مناسب است. مانند Vellum به سختی فرا گرفته می‌شود؛ اما در یوتیوب آموزش‌های زیادی برای آن وجود دارد.
  • Jutoh یک ابزار قالب بندی کتاب است که برای ویرایش استاندارد از کاربران هزینه دریافت می‌کند. ولی ویژگی‌های فوق‌العاده‌ای دارد از جمله اینکه اگر در حین فرمت بندی مواردی را فراموش کرده باشید؛ در هنگام کار آنها را گوشزد می‌کند. این برنامه به شما امکان می‌دهد تا آثار بی‌شماری را در فرمت‌های EPUB ،MOBI ،HTML و TXT قالب بندی نمایید. با این حال Jutoh نمی‌تواند از فایل‌ها با فرمت PDF خروجی بگیرد؛ زیرا یک وب سایت منسوخ و قدیمی است.

 

رایج‌ ترین فرمت خروجی کتاب های الکترونیک

تقریباً می‌توان گفت که بهترین قالب خروجی ایبوک در هر زمینه‌ای، ئی ‌پاب = EPUB است. پی دی اف = PDF برای کتاب های الکترونیکی حاوی جزئیات گرافیکی یا قالب بندی های منحصر به فردی که به خوبی قابل تبدیل به EPUB نیستند، مناسب است.

در گذشته اگر می‌خواستید یک رمان را در بازار کتاب های الکترونیک آمازون منتشر کنید؛ باید فایل را از EPUB به MOBI تبدیل می‌کردید. اما امروزه دیگر اینگونه نیست. در حال حاضر آمازون فایل‌های EPUB ،DOC/DOCX یا Kindle Create را پیشنهاد می‌کند. هر چند فایل‌های MOBI هم توسط آمازون پشتیبانی می‌شود؛ اما توسط این سایت استفاده از آنها توصیه نمی‌گردد. در ادامه بیشتر به این فرمت‌ها پرداخته می‌شود.

 

EPUB

یک فرمت استاندارد برای قالب بندی ایبوک ها به شمار می‌آید. EPUB که در اصل مخفف "ناشر الکترونیک" است، یک فایل متن باز محسوب می‌شود که با CSS و HTML به وجود می‌آید. این فرمت جهانی در هر مؤسسه چاپ و نشری قابل پذیرش است. اندازه فایل‌های EPUB را می‌توان تغییر داد و این مورد عملکردهای اختیاری مدیریت حقوق دیجیتال (DRM) را نیز شامل می‌شود. این شیوه خروجی به خوانندگان اجازه می‌دهد تا رنگ پیش زمینه را تغییر دهند، یا متون کتاب را هایلایت و نشانه گذاری کنند.

آمازون قبلاً فرمت EPUB را رد می‌کرد و تنها زمانی آنها را مورد پذیرش قرار می‌داد که به فرمت MOBI تبدیل شده باشند. اما آمازون در حال حاضر EPUB را می‌پذیرد و حتی آنها را پیشنهاد می‌دهد (زیرا نرم افزار داخلی آنها زمانیکه فایل‌های EPUB را به Kindle تبدیل می‌کند؛ همزمان آنها را به صورت MOBI نیز درمی‌آورد). به عبارت دیگر تقریباً در همه موارد لازم است که از کتاب الکترونیک با فرمت EPUB خروجی گرفته شود.

 

PDF

فایل سندی قابل حمل موسوم به PDF اولین بار در سال 1993، یعنی 28 سال پیش عرضه شد. اما هنوز هم شناخته شده است و به صورت گسترده ای مورد استفاده قرار می‌گیرد. این فرمت اسناد چاپی کاربر پسند را با یک فرمت ثابت ارائه می‌دهد. با این حال کم پیش می‌آید که مجبور شوید کتاب های الکترونیک خود را به صورت PDF قالب بندی کنید.

اگر ایبوک شما دارای فرمت بندی منحصر به فرد یا جزئیات گرافیکی باشد؛ بهتر است از آن با فرمت PDF خروجی بگیرید. در غیر این صورت باید به فرمت EPUB پایبند باشید. فایل‌های PDF برای کتاب‌های چاپی مناسب هستند نه کتاب های الکترونیکی معمولی.

 

MOBI

برای کتاب های الکترونیکی و عمدتاً دستگاه‌های آمازون کیندل طراحی شده است. اما باید توجه داشته باشید که MOBI به تدریج در حال منسوخ شدن است (با این حال پشتیبانی از فرمت قدیمی در قالب AZW3 ،KFX و KPF همچنان ادامه دارد). MOBI قبلاً تنها قالبی بود که می‌توانستید از طریق آن ایبوک را از بازار آمازون آپلود نمایید (تقریباً 75% کتاب های الکترونیک از طریق آمازون فروخته می‌شوند).

هر چند در سال 2022 تقریباً هیچ دلیلی وجود ندارد که از کتاب های الکترونیکی با فرمت MOBI خروجی بگیرید؛ اما بهتر است در ابتدا فایل EPUB را با استفاده از Kindle Previewer بررسی کنید تا متوجه شوید که فایل EPUB در نهایت در Kindle (یعنی زمانیکه آن را به فایل MOBI تبدیل می‌کند) به چه صورت دیده خواهد شد.

 

خلاصه‌ای از نکات مهم بهترین نرم افزار فرمت بندی کتاب

در حال حاضر بهترین نرم افزار قالب بندی کتاب، Atticus است. این برنامه جامع، مملو از ویژگی‌های پیشرفته و مختلف است و در عین حال نسبت به جایگزین اصلی خود، یعنی Vellum نیز دارای قیمت ارزان‌تری است. احتمالاً پیشتر از برنامه‌های Scrivener و Microsoft Word برای فرمت بندی کتاب‌هایتان استفاده کرده‌اید که هر دو دارای ویژگی‌های کاربردی و مناسبی برای این منظور هستند.

اما اگر قصد دارید ایبوک خود را برای دستگاه کیندل (Kindle) آماده کنید؛ باید از Kindle Create بهره بگیرید. با این حال اگر به دنبال یک ابزار رایگان هستید؛ نرم افزار Reedsy Book Editor یک برنامه رایگان و کاربرپسند قالب بندی کتاب و یک واژه پرداز مبتنی بر مرورگر است. خوب با توجه به این معرفی، شما از کجا نرم افزار برای فرمت بندی نوشته‌های خود استفاده می‌کنید؟